Przy tzw. trakcie węgierskim (drodze Jasło – Nowy Żmigród – Krempna) na przestrzeni kilku kilometrów ciągnie się wieś Kąty. Zabudowania położone są w dolinie rzeki Wisłoki na wysokości 300 m n.p.m. Miejscowość oddalona jest od Nowego Żmigrodu o 5 km. Wokół niej piętrzą się urokliwe wzniesienia. Są to: od wschodu Golesz (451 m), Góra Grzywacka (587 m) i Łysa Góra (641 m), a za nimi Polana (651 m); od zachodu Jeleń (501 m) i wzniesienie zwane przez okolicznych mieszkańców Skałą (471 m). Na południu widnieje góra Kamień (715 m), po której zboczu wije się serpentynami droga z Kątów do Krempnej.

Nazwa oznacza wieś położoną na uboczu, w kątach utworzonych przez otaczające ją góry. Wieś składa się z kilkunastu przysiółków: Zagrody, Wola, Górki, Dół, Wygoda, Podpagórek.

Pierwsi osadnicy przybyli tu na początku XIV wieku, jednak wieś była lokowana w 1398 roku przez Władysława Jagiełłę na prawie niemieckim. Jako część dóbr żmigrodzkich stanowiła własność rodów: Bogoriów, Wojaszków, Stadnickich, Lubomirskich, Wiśniowieckich, Radziwiłłów i Potulickich. W swej historii wieś dużo ucierpiała od najazdów obcych wojsk, wojen, napadów tzw. beskidników, klęsk żywiołowych, pożarów i epidemii chorób zakaźnych (cholera, tyfus). Niegdyś we wsi rozwijał się przemysł. Funkcjonowały dobrze wyposażona huta żelaza i hamernie. Huty posiadały miech, ognie fiszewskie, walcownię i gisernię. Do napędu urządzeń hutniczych używano koła wodnego z jazu, który zasilała płynąca kanałem woda z Wisłoki. Hutnictwo upadło pod koniec XIX wieku z powodu konkurencji wielkoprzemysłowej. Po dawnych hutach nie pozostało prawie nic. Jedynymi oznakami ich istnienia są znacznie wyniszczone pobliskie lasy, z których hutnicy wytwarzali węgiel drzewny będący produktem wytopu żelaza. Do 1876 roku w Kątach była fabryka zapałek zwana patyczkarnią, która niestety spłonęła. Warto jeszcze wspomnieć o młynie wodnym z dwukołowym napędem i cegielni, ale i po nich nie ma obecnie ani śladu. Podczas I wojny światowej na terenie Kątów stoczono kilka batalii rosyjsko-austriackich. Miały one miejsce w listopadzie i grudniu 1914 roku i maju 1915 roku. Od początku 1939 roku wieś stanowiła arenę walk polsko-niemieckich. W czasie Kampanii wrześniowej doszło tam do potyczki batalionu ON „Jasło” z wojskami III Rzeszy. Podczas okupacji aktywnie działały tu organizacje konspiracyjne. Jednym z ich sukcesów był udany atak na niemiecką kolumnę samochodową wiozącą broń, amunicję i sprzęt wojskowy. W 1944 Kącanie zostali wysiedleni. Z powodu działań frontowych, które utrzymywały się tu aż do 14 stycznia 1945 roku spłonęło wiele zabudowań.

Obecnie Kąty liczą około 1050 mieszkańców, posiadających małe gospodarstwa rolne. Niektóre przekształcono w gospodarstwa agroturystyczne oferujące turystom wypoczynek w otoczeniu malowniczych gór, lasów i łąk.

Warto zobaczyć:  

1.     Murowana XIX-wieczna karczma − karczma przypomina o dawnym trakcie węgierskim przebiegającym przez Kąty. Trasa tego szlaku nie pokrywa się z dzisiejszą drogą do Krempnej. Wiedzie najpierw popod most asfaltową drogą, a potem polną, kilkakrotnie przecinając Wisłokę.

2.     Szkoła Podstawowa  lat 1963−1966

3.     Gimnazjum i Dom Ludowy

4.     Kościół pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny wybudowany w latach 1981−1982

5.     Wisłoka

6.     Kapliczki
Kapliczka na Zagrodach − data i okoliczności powstania tej kamiennej kapliczki są nieznane. Można snuć przypuszczenia, iż usytuowanie jej na szlaku handlowym na Węgry (dziś droga Kąty − Myscowa) było miejscem krótkiego modlitewnego skupienia (odpoczynku) dla podróżnych. latach 70-tych figura Matki Bożej z Dzieciątkiem została zniszczona. Przez wiele lat zapomniana i przez miejscową ludność nieodpowiednio zabezpieczona przed dalszą dewastacją, odzyskała piękny swój blask dzięki pani Stanisławie Warzecha, która z własnej inicjatywy odrestaurowała główny ołtarz, a także pozostałe rzeźby. Odremontowane też zostały ściany, dach i otoczenie kapliczki. Wszystkie te prace zostały wykonane inicjatywy pani Warzechy, jako wotum za odzyskane zdrowie. Według konserwatora, figurka przedstawiająca Matkę Bożą z Dzieciątkiem może pochodzić z XVII/XVIII wieku. Mimo burzliwych dziejów była od dawna uznawana za cudowną, o czym świadczą niezwykłe wydarzenia relacjonowane przez mieszkańców Zagród.

7.     Góra Grzywacka (587 m n. p. m.) − piętrzy się nad Kątami od strony Północnej. Jej szczyt wieńczy Milenijny Krzyż Papieski z platformą widokową, z której rozciąga się panorama Beskidu Niskiego od góry Liwocz po górę Cergową. Drogę do niego wyznaczają stacje drogi krzyżowej, którą wierni pokonują w każdą drugą niedzielę miesiąca. Dodatkowo jest to część trasy kolarstwa górskiego liczącej ponad 33 km.

8.     Obelisk − kamień stanowi pamiątkę wędrówek Karola Wojtyły po górach Ziemi Żmigrodzkiej.

9.     Park podworski

 Justyna Wójcik

Galeria